Phán quyết của Tòa án Tối cao Panama ngày 29.1 vô hiệu hợp đồng cho phép tập đoàn CK Hutchison có trụ sở tại Hong Kong (Trung Quốc) vận hành 2 cảng then chốt ở 2 đầu kênh đào Panama đã khép lại một tháng chứng kiến hàng loạt diễn biến chiến lược liên quan hoặc có ảnh hưởng tới Bắc Kinh tại khu vực Mỹ Latinh.
Đầu tháng 1, chiến dịch của Mỹ tại Caracas đã bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Trước đó, Mỹ áp thuế quan lên tới 50% với nhiều mặt hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mexico. Tuần trước, Mỹ hủy bỏ dự án kẽm quy mô lớn của một liên danh Trung Quốc tại Bolivia.
Nhà Trắng đã bắt đầu đặt ra các điều kiện phát triển trữ lượng dầu mỏ khổng lồ của Venezuela theo hướng có lợi cho các công ty Mỹ, qua đó có khả năng tác động tới vị trí của các doanh nghiệp Trung Quốc tại đây.
Tại Bolivia, quyết định hủy dự án kẽm cho thấy sự đánh giá lại lợi ích của đầu tư Trung Quốc, đồng thời phản ánh những ưu tiên địa chính trị đang thay đổi ở nước này.
Riêng phán quyết tại Panama được giới truyền thông xem là đòn giáng nặng nề nhất. Kênh đào Panama vẫn là một trong những tài sản hạ tầng chiến lược quan trọng nhất thế giới, xử lý khoảng 5% thương mại toàn cầu.
Trung Quốc là quốc gia sử dụng tuyến đường thủy này nhiều thứ 2, chỉ sau Mỹ, và đã âm thầm xây dựng một chuỗi tài sản quanh kênh đào dù kênh đào vẫn thuộc sự kiểm soát độc lập của Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama.
Bloomberg nhận định, không chỉ mất 2 cảng, Trung Quốc còn đánh mất những thành quả gây dựng tại Panama sau nhiều năm kiên nhẫn mở rộng ảnh hưởng kể từ khi 2 nước tái lập quan hệ ngoại giao và Panama cắt đứt quan hệ với Đài Loan (Trung Quốc) năm 2017. Panama cũng là quốc gia Mỹ Latinh đầu tiên tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường.
Dù vậy, Trung Quốc chưa hề mất chỗ đứng tại Mỹ Latinh. Panama cẩn trọng trong việc bảo đảm tính trung lập của kênh đào và có kế hoạch duy trì độ tin cậy của chuỗi logistics cho tới khi các nhượng quyền mới được đấu thầu.
Ở phạm vi rộng hơn, Trung Quốc sẽ tiếp tục tìm cách thâm nhập khu vực thông qua hợp tác thương mại, liên minh chính trị và sức mạnh mềm, tận dụng các mối liên kết thương mại khổng lồ, đặc biệt tại Nam Mỹ.
Theo sách trắng chiến lược mới nhất công bố tháng 12.2025, chính phủ Trung Quốc vẫn theo đuổi chương trình hợp tác đầy tham vọng trải rộng từ thương mại, hạ tầng, tài chính, năng lượng, sản xuất, lương thực cho tới công nghệ.
Tuy nhiên, phán quyết của tòa án Panama trong tuần này là một dấu hiệu khác cho thấy cuộc cạnh tranh địa chính trị tại Mỹ Latinh đang nóng lên và lợi thế không hẳn nghiêng về phía Trung Quốc.
